توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦١٩ - مثال كلام موجز و مطنب به دو اعتبار

اوساط (اهل عرف) آورد.

ولى اين توهّم و پندار غلط و اشتباه است بطورى كه بر شخص صاحب فهم و ادراك مخفى نميباشد، پس بايد بگوئيم مقصود از عبارت متن اين است كه:

همانطوريكه كلام بخاطر كمتر بودنش از حدّ متعارف متّصف به ايجاز ميشود اگر از آنچه مقام تكلّم اقتضاء دارد نيز بحسب ظاهر كمتر آورده شود به وصف ايجاز موصوف مى‌گردد.

و جهت اينكه گفتيم بحسب ظاهر آنستكه:

اگر كلام بحسب ظاهر و واقع از آنچه مقام مقتضى است كمتر آورده شود ابدا واجد صفت بلاغت نبوده و در هيچ مرتبه‌اى از آن قرار ندارد.

مثال كلام موجز و مطنب به دو اعتبار

سپس شارح ميگويد:

مثال آنچه گفتيم فرموده حقتعالى است:

رب انّى وهن العظم منّى‌ ( پروردگارا استخوان من سست شد)

اين عبارت نسبت به كلام اهل عرف كه مى‌گويند:

يا ربّ شخت (پروردگارا پير شدم)

مطنب بوده ولى نسبت به مقتضاى مقام بحسب ظاهر موجز ميباشد

زيرا مقام تكلّم، مقام انقراض جوانى و روى آوردن پيرى بوده لذا شايسته است كلام را بيشتر بسط دهند.

در نتيجه بايد گفت: